Tết Đoan Ngọ từ lâu đã trở thành một trong những ngày lễ truyền thống quan trọng của người Việt. Không chỉ là dịp tưởng nhớ tổ tiên, đây còn là thời điểm đánh dấu sự chuyển giao của mùa vụ, gửi gắm mong ước về sức khỏe, bình an và một năm thuận lợi.
Tết Đoan Ngọ 2026 diễn ra khi nào?
Tết Đoan Ngọ được tổ chức vào ngày mùng 5 tháng 5 Âm lịch hằng năm. Theo quan niệm dân gian, "Đoan" có nghĩa là bắt đầu, còn "Ngọ" là khoảng thời gian giữa trưa khi mặt trời ở vị trí cao nhất.
Năm 2026, Tết Đoan Ngọ rơi vào thứ Sáu, ngày 19/06/2026 dương lịch.
Người Việt còn gọi đây là "Tết giữa năm" bởi thời điểm này thường đánh dấu sự kết thúc của vụ mùa đầu năm và chuẩn bị bước vào mùa vụ mới.
Nguồn gốc của Tết Đoan Ngọ
Khác với một số quốc gia Á Đông, Tết Đoan Ngọ tại Việt Nam gắn liền với truyền thuyết về ông lão Đôi Truân.
Tương truyền, sau một vụ mùa bội thu, sâu bọ bất ngờ xuất hiện phá hoại nông sản. Một ông lão tên Đôi Truân đã hướng dẫn người dân lập lễ cúng với cơm rượu, bánh tro và trái cây, đồng thời vận động cơ thể vào sáng sớm. Kỳ lạ thay, sâu bọ dần biến mất.
Từ đó, ngày mùng 5 tháng 5 được lưu truyền với tên gọi quen thuộc là "Tết diệt sâu bọ", mang ý nghĩa xua đuổi sâu bệnh và cầu mong sức khỏe cho con người.
Những phong tục đặc trưng của người Việt
Tết Đoan Ngọ không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn gắn liền với nhiều phong tục dân gian được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Tùy theo từng vùng miền, cách chuẩn bị lễ vật và đón Tết có những nét riêng biệt, nhưng đều hướng đến mong ước về sức khỏe, bình an và một mùa vụ thuận lợi.
Miền Bắc
Mâm lễ thường có cơm rượu nếp cái hoa vàng, bánh tro chấm mật mía cùng các loại trái cây mùa hè như mận, vải thiều.
Miền Trung
Người dân thường chuẩn bị thịt vịt, chè kê và cơm rượu nếp. Thịt vịt được xem là món ăn giúp giải nhiệt trong những ngày nắng nóng.
Miền Nam
Bánh ú Bá Trạng, chè trôi nước và cơm rượu nếp vo viên là những món ăn quen thuộc trong dịp này.
Theo quan niệm dân gian, sáng sớm ngày mùng 5 tháng 5, sau khi thức dậy và vệ sinh cá nhân, mọi người sẽ ăn cơm rượu nếp hoặc các loại trái cây có vị chua như mận, vải để "diệt sâu bọ" trong cơ thể, cầu mong sức khỏe và sự may mắn.
Tết Đoan Ngọ ở các quốc gia Châu Á
Không chỉ Việt Nam, nhiều nước Á Đông cũng có những lễ hội diễn ra vào thời điểm này:
- Trung Quốc: Tưởng nhớ nhà thơ yêu nước Khuất Nguyên với các hoạt động đua thuyền rồng và thưởng thức bánh Bá Trạng.
- Hàn Quốc và Triều Tiên: Gọi là lễ Dano, người dân cầu mùa màng bội thu, tham gia các trò chơi dân gian và nghi lễ truyền thống.
- Nhật Bản: Ngày 5/5 dương lịch được tổ chức thành Ngày Thiếu nhi với hình ảnh cờ cá chép Koinobori tượng trưng cho sự mạnh mẽ và thành công.
Bài văn khấn Tết Đoan Ngọ truyền thống
Nam mô A Di Đà Phật !
Nam mô A Di Đà Phật ! (3 lạy)
- Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
- Con kính lạy Hoàng thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
- Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Tôn thần.
- Con kính lạy Tổ tiên, Hiển khảo, Hiển tỷ, chư vị Hương linh (nếu bố, mẹ còn sống thì thay bằng Tổ khảo, Tổ Tỷ)
Tín chủ con (chúng con) là: …
Ngụ tại: …
Hôm nay là ngày Đoan Ngọ, chúng con sửa sang hương đăng, sắm sanh lễ vật, hoa đăng, trà quả dâng lên trước án.
Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng, Chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long Mạch, Tài thần, cúi xin các Ngài giáng lâm trước án chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội ngoại họ…, cúi xin các vị thương xót con cháu chứng giám tâm thành thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ con lại kính mời các vị Tiền chủ, Hậu chủ tại nhà này, đất này đồng lâm án tiền, đồng lai hâm hưởng, độ cho chúng con thân cung khang thái, bản mệnh bình an. Bốn mùa không hạn ách, tám tiết hưởng bình an thịnh vượng. Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật !
Nam mô A Di Đà Phật !
Nam mô A Di Đà Phật ! (3 lạy).
Dù trải qua nhiều đổi thay của thời gian, Tết Đoan Ngọ vẫn giữ nguyên ý nghĩa về sự đoàn viên, lòng biết ơn tổ tiên và niềm tin vào những điều tốt đẹp phía trước. Đây cũng là dịp để mỗi gia đình quây quần bên nhau, gìn giữ những phong tục truyền thống và tận hưởng không khí đầm ấm của ngày Tết giữa năm.
